سلسله نشست های «باب بگشا»

نشست چهارم : متدولوژی خروج از بحران

سهشنبه 23 مهرماه 1387

باب بگشا

ضرورت رابطه صاف‌دلانه، مستمر، همه‌گاهی و استراتژیک
با خدا

با عنوان بحث "باب بگشا" که ذیل آن رابطه صافدلانه، مستمر و استراتژیک با خدا نقش بسته است، روی سخن می گشاییم. رابطه ای نه تاکتیکی، نه مناسبتی و نه از سر استیصال و نه فرصت طلبانه؛ نشست چهارم، سه شنبه 22 مهرماه 1378. این جلسه،جلسه طرح دغدغه ها و یافته هاست. نه جمع محترم، آموزش گیرنده است و نه من در موضع آموزش دادن هستم.  اینجا یادگاه است، کلاس نیست، سقفی است برای اشتراک؛ فکر مشترک، پیش بُرد مشترک و مفاهمه و مجادله؛ هم فهم یکدیگر و هم جدال رشدیابنده با یکدیگر. ان شاء الله.

با توجه به اینکه حدود 30 سال است که رابطه ما با مجموعه های بزرگتر از خودمان رابطه هایی است یکسویه، یعنی یا می خواهند حاکمیت کنند، یا آموزگاری کنند یا می خواهند هژمونی نسبت به دیگران برقرار کنند و یا از ارتفاع برخورد کنند. ما تا آنجا که می توانیم- مایی که مدارمان در حد کل جامعه نیست،در حد انسان های کوچک و متوسط- سعی کنیم این قاعده را بهم بریزیم. 120 دقیقه باهم هستیم و از امشب نصف-نصف، 60 دقیقه طرح بحث و 60 دقیقه هم ابراز نظر و انتقاد و ابراز دیدگاه های جمع. با این توضیحات بحث را آغاز می کنیم. ابتدا نظری به نشست های گذشته:

بحث اول ؛ آغازگاه
بحث دوم ؛ خدا در وضع موجود
بحث سوم ؛ چگونگی مواجهه با بحران
بحث چهارم ؛ متدولوژی خروج از بحران

 

اتصال مباحث پیشین به بحث حال ؛
آغاز گاه ؛ طرح غوغای درون
            [سرگشتگی، محکوم بی‌حامی، زیست دوری، خدا:اهل اعتناء؟]
خدا در وضع موجود ؛ در جستجوی جایگاه «او» در جامعه «ما»
            [غیرهمذات، غیرناظر، بیرون از کار]
            [بحران چندوجهی: روحی، عقیدتی، اخلاقی]
            [ذات بحران: شناخت، جایگاه و رابطه با خدا]
            [حاصل بحران: جدایی از هستی]
چگونگی مواجهه با بحران ؛ گونه‌های انسانی ـ تدبیر خدا

[زیست در بحران، فرار صوری از بحران، توهم خروج
            از بحران، فاصله‌گیری با بحران، خروج از بحران]
            [تبیین : پاسخی به ذهن، مرهمی بر دل]

 

عنوان نشست امشب ما، نشست چهارم، متدلوژی خروج از بحران است. در نشست اول تحت عنوان آغازگاه باب سخن گشوده شد، در نشست دوم خدا در وضع موجود، در نشست سوم چگونگی مواجهه با بجران و در نشست چهارم چگونگی خروج از بحران با متدولوژی خاص خود.

جلسه اول که دوشنبه شب نخست ماه رمضان بود با عنوان آغازگاه درصدد طرح غوغای درون خودمان بودیم؛ غوغای جامعه و بخصوص نسل جدید. غوغای درونی که یک وجهش سرگشتگی است، وجه دیگرش آنست که احساسی به ما دست داده که محکوم بی حامی هستیم در مجموعه هستی، و نیز باز این احساس را داریم که به یک سیکل دوری و معیوب گرفتار شدیم و همچنین حمل این تردید که آیا خدا اهل اعتناست؟ و اگر اهل اعتناست ما را هم درکادر اعتنایش جای می دهد یا نه؟

در نشست دوم با عنوان خدا در وضع موجود جستجوگری کردیم با این تبصره که بحران داریم اما بنا نیست که تن به بحران بدهیم. همچنان که نسل های پیش از ما تن به بن بست ندادند، تن به بحران ندادند و بالاخره کشان کشان از بحران خارج شدند. ما نیز بنا نداریم که در بحران باقی بمانیم و در صدد مفری هستیم. در پی جستجوگری بر می آئیم. همه وجود ما سرگشتگی نیست، جستجوگر هم هستیم، پژوهنده هم هستیم. این پژوهندگی را معطوف کردیم به پیدا کردن خدا در وضع موجودمان. وضع موجود در جامعه کل. در حاکمیت، در نیروهای فکری سیاسی، در نیروهای اجتماعی و در نسل نو؛ آنچه که از این کنکاش ها و کاوش ها یافتیم این بود که ما با خدا غیر هم ذات هستیم، حس هم ذاتی با خدا نداریم. خدا هم غیر ناظر است و ما تحت نظارت او خود را حس نمی کنیم. مجموعاً خدا بیرون از کارها و مدارهاست. با عنایت به این جستجوگری به یک بحران چند وجهی در جامعه خود رسیدیم. بحرانی که معطوف به نسل نو نیست و نسل های میانی و قدیمی را هم در بر می گیرد. یک وجه این بحران روحی است که مربوط به همان سرگشتگی است، یک وجهش ایدئولوژیک است و وجه دیگرش هم اخلاقی است. ذات بحران یک وجهش بحران شناخت خداست، یک وجهش بحران جایگاه خدا در هستی است و وجه سومش هم مسدود شدن این رابطه با خداست. به قول مولوی کلید دندانه داری هم نیست که به این قفل سلام دهد و باب بگشاید. حاصل این بحران چیست؟ این که ما از هستی جدا شده ایم و عضو فعال هستی نیستیم و حس حیاتمان را از دست داده ایم.

 نشست سوم چگونگی مواجهه با بحران بود. این چگونگی را در مواجهه انسان ها با بحران و نیز در تدبیر خدا جستجو کردیم. گونه های مواجهه انسانی با بحران به ترتیب زیست در بحران، فرار صوری از بحران، توهم خروج از بحران، فاصله گیری از بحران و بالاخره خروج از بحران بود. خروجی که معطوف به قاعده است و معطوف به عقل و معطوف به حس ذاتی انسان. اما تدبیر خدا برای خروج از بحران رویکرد تبیینی بود. خدا رویکردش برای خارج کردن انسان ها از بحران تبیین بود. تبیینی که مقدمتا پاسخی است به ذهن و نیز مرحمی است به دل. این سیر را در سه جلسه طی کردیم. حال قدری روی جلسه گذشته درنگ می کنیم و آن را با بحص امشب پسوند می زنیم؛

تدبیر خدا در چه موقعیتی صورت گرفت؛
                                       یک بزنگاه
                                       یک نمونه
                                     یک متد

تدبیر خدا در یک بزنگاه رخ داد، در قالبِ یک نمونه ظاهر شد و در کادر یک متد. آن بزنگاه میدان اُحد بود.

اُحد
                        میدان لبریز از بحران
                        با سازه‌های آشفته ـ ویران

 اُحد جنگی که در سال سوم هجرت رخ داد، یک سال از فتح مشعشع بدر. در جنگ بدر گروندگان به پیام دوره، میدان را فتح کامل کردند. فتح استراتژیک، فتح ایدئولوژیک، فتح روحی و روانی؛ این تصور در آنها پیدا شد که در فتح گاه تا ابد زنده خواهند ماند. و تغییری، تحولی، تموجی و انحرافی، رخ نخواهد داد. دلخوش و سرخوش بودند اما یک سال بعد ضربه ای کارا و کیفی وارد شد، ضربه ای که در اُحد خوردند. اُحد میدانی لبریز از بحران بود با سازه های آشفته و ویران؛ احد یک انبار کامل و پر موجودی بود از بحران، سری به این انبار بزنیم و ببینیم که گروندگانی که تا سال قبل سرخوش از فتح بودند چه وضعیتی پیدا کردند؟ لبریزی ها و سرریزی ها را می توانیم در لوحی که در مقابل قرار دارد مشاهده کنیم.

لب‌ریزی‌ها ـ سر ریزی‌ها ؛
  Pتشتت و پاشانی تشکیلاتی
                P ناکارآئی مشورت ـ ناکامی تدبیر
 P گریز از متن

                                                 P تفرد
                                                     P شکست پروژه
                                                          P شوک اعتقادی
                                                              P چرخش عقیدتی
                                                                   P تعهد دورانی؟

                                                                  

وجه اول بحران، تشتت و پاشانی تشکیلاتی بود. به این مفهوم که مجموع کسانی که پیامبر توانست بسیج کند هزار نفر بودند. از این هزار نفر 300 نفر در ابتدای کار انشعاب دادند و با مساعی منافقانه از میدان خارج شدند. بخشی از 700 نفر باقی مانده دو طایفه ای بودند که تزلزل و تذبذب پیدا کردند. هنگام ورود در میدان برایشان این سوال پیش آمد که جنگ برای چه؟ آن ها کجای کارند و ما کجای کار، جنگ برای چه؟ دچار تذبذب شدند اما از آن به در آمدند. آنچنان که مورخین برش زده اند آن 700 نفر را به 3 ثلث تقسیم کرده اند؛ یک ثلث فراری که از میدان فرار کردند. یک ثلث مجروحین که امکان ادامه نبرد را نداشتند و ثلث سوم هم در میدان باقی مانده بودند منتها بحران زده و شوک زده. فرماندهی واحد پیامبر در نبرد بدر نیز به یک فرماندهی منکثر و شکسته تبدیل شد. از این رو اتفاق تشکیلاتی ویژه ای افتاد، تشکیلات پخش و پلا شد.

وجه دوم بحران این بود که پیامبر، هم به عنوان فرمانده نظامی و هم استراتژیست، هم راهبر، و نفر اول برای خود به یک چهارچوب استراتژیکی رسیده بود و از آن استراتژی تاکتیک های خاص خودش را نیز در آورده بود. به این مفهوم که فکر می کرد ما می توانیم مقاومت محلی را سامان بدهیم که این مقاومت محلی معطوف است به آشنایی به شهرمان مدینه. کوچه اش، پس کوچه اش را می شناسیم. با معبرها آشنا هستیم. زنان و کودکان لجستیک ما هستند. دسترسی به دارو و آذوقه بسیار سهل الوصول است و در زمان تنگنا زنان و کودکان می توانند از بام ها با ریگ و سنگ به کمکمان بیایند. فکر پخته و استراتژیکی بود. پیامبر تیپ استراتژیک و تاکتیسینی بود. کتابی است به اسم "آیین نبرد". این کتاب نوشته مصطفی طلال است که دو دهه وزیر دفاع سوریه بود و در هر دو جنگ اعراب و اسرائیل مشارکت جدی داشت. نکات خیلی ریزی را در ارتباط با استراتژی پیامبر، در کتاب آیین نبرد آمده است. پیامبر استراتژی شسته رفته و تاکتیک های مناسبی برای نبرد احد داشت. منتها یک طیف رادیکال و جوان بودند که عنوان کردند اگر در شهر بمانیم افت است و بهتر است از شهر خارج شویم. لذا استراتژی برون گرا بجای استراتژی درون گرا اتخاذ شد؛ چون اکثریت به آن استراتژی رای دادند پیامبر پذیرفت منتها آن استراتژی در عمل ناکارایی خود را نشان داد. وجه دوم بحران ناکارایی در مشورت بود و ناکامی در تدبیر، همه چیز بهم خورد.

 اما وجه سوم بحران گریز از متن بود. به این مفهوم که بدنه تشکیلات از موضع، از استحکامات و میدان دید مشرفی که در یک تپه نبرد در اختیارشان بود گریزان شدند و کل مواضع را رها کردند.

بحران بعدی در تفرد بود. بالاخره پیام دورانی یک جمع گرایی و هم گرایی را به ارمغان آورده بود. انسان ها از فردیت، از پیشبرد پروژه های فردی خارج شده بودند و به یک همگرایی رسیده بودند. یک تشکیلات جمعی بوجود آمده بود. بسیار ارزشمند بود که جمعی بوجود آمده بود به جای انسان های خرد و کوچک پیش از پیام نو. اما در وسط میدانِ احد هر کس پروژه فردی خودش را پیش برد.

در آیه 153 آل عمران جمله خیلی قشنگی است؛ اذ لتصعدون و لا تلوون. منظور این است که صعود فردی کردید، خواستید خودتان را از سینه کش بالا بکشید و به تلاوت هیچکس هم بها نمی دادید. هر کس از پشت صدایتان می کرد که برگردید تا میدان ترک نشود، متن خالی نماند سینه کش را گرفتید از تپه بالا رفتید.

نهایتاً به میانه این میدان پر بحران که می رسیم با پروژه شکست خورده مواجه می شویم. به هر حال این پروژه هم مثل هر پروژه جمعی که تعریف می شود امیدی، شعفی، چشم انداز پر شوری در درونش بود. اما بلور پروژه شکست و چنان خاکشیر شد که هیچ کس توان تجمیع دوباره و چسب زدن مجددش را نداشت.

نهایتاً یک شوک اعتقادی نیز وارد شد. مسلمانان صدر، خوش خیال بودند که در همه میدان ها خدا بی قانون و بی قاعده کمکشان خواهد کرد. وسط میدان گفتند مگر ممکن است که ما دچار مرارت بشویم؟ مگر ممکن است مصیبت به ما اصابت کند؟ پس خدا کو؟ خدا رفت زیر سوال و یک شوک اعتقادی به آن ها وارد آمد. وسط همان میدان آشفته و مکاره شایع شد که پیامبر کشته شده است. فردی بود که بسیار شبیه پیامبر بود. او آسیب دید و برخی فکر کردند که پیامبر کشته شده است. وقتی گفتند پیامبر کشته شده چرخش عقیدتی بوجود آمد، آیه ای که آمده خیلی عمیق است؛ " آیا اگر محمد فوت کرد و یا کشته شد، شما باید انقلاب کنید به سمت دین پدرانتان؟" یک بار با پیام نو، انقلاب کردید و در انقلاب جدید دیدگاهتان عوض شد، جهان بینیتان تغییر کرد، از یوغ و از اسارت بیرون آمدید. به انسانیت خودتان بها دادید، به آدمیت خودتان رسیدید، چه شد که دوباره انقلاب به عقب کردید؟ در کُشتی فنی هست به نام عقربک. اتفاقی که در احد بود شبیه به عقربک بود یعنی کامل گشتند به سر جای نخست خودشان. از دل این اتفاق این میوه بحرانی گل داد که بار دوران بر زمین گذاشته شد به این مفهوم که بار را بر زمین انداختند و بار بران تبدیل شدند به بار اندازان. در تعهد دورانی پیامی باید حمل می شد، پروژه ای باید پیش می رفت، اما بار افتاد وسط و باربری هم کف بازار نبود که حمالی کند و بار را تا سر بازار بیاورد. حالا در چنین آشفته بازاری خدا گذاشت تا قانون ها عمل کردند. خدا مثل ما حسی و خود بخودی عمل نمی کند. در این وضعیت، قانون چرخش عقیدتی عمل کرد و منجر به شکست همه جانبه ایدئولوژیک، استراتژیک و مَنِشی و روشی شد- اتفاقی که هم اینک در جامعه ما رخ داده- پس از شکست احد نوبت به خدا رسید با شصت نشانه؛

پس از اُحد؛
              60 نشانه
                        سرشار از آموزه
                               مشحون از ملات تازه

 این 60 نشانه، آیات 120 تا 180 سوره آل عمران است. به نظر می رسد که برخی از این آیات ارتباطی با احد ندارد ولی آن ها در کنه خود، بار آموزشی دارند. این 60 نشانه نقطه مقابل وضعیت احد است. اگر احد لبریز از بحران بود این 60 آیه سرشار از آموزه و مشحون از ملات تازه است. در جلسه ی پیش اشاره کردیم باز هم به آرایش مخاطبین آیات دقت کنیم:

چینش مخاطب ؛
            66 درصد ï متن ( سپاه شکست خورده )
            12 درصد ï سر  ( پیامبر )
            22 درصد ï متن و سر  ( سپاه و پیامبر )

اما

مضمون خطابه ؛
            گفتار درمانی    ï در مواجهه با متن

            تجهیز مجدد ï در مواجهه با سر

 

متن همان توده شکست خورده، توده ی افسرده، توده ی واداده، توده ی شوک زده، خدا 66% کار توضیحی را متوجه آسیب دیدگان کرد، 12% را متوجه پیامبر و 22% نیز مشترک میان آسیب دیدگان و پیامبر. مضمون خطابه در مواجهه با متن، در مواجهه با شوک زدگان، آسیب دیدگان، پاشیدگان، گفتار درمانی و رهنمود درمانی بود؛ خدا با گفتار و با تبیین تیمار دار شد، روانکاو شد، پزشک بالینی شد و با روش خاص خود، فرمان حرکت از نو داد. خدا در مواجهه با پیامبر نیز درصدد تجهیز مجدد در آمد. او قبلاً به طور تدریجی تجهیز شده بود این بار نیز در این بزنگاه خدا او را تجهیز مجدد کرد.

به پراکندگی موضوعی 130 مضمون که در 60 آیه مورد نظر وجود دارند، دقت ورزیم؛

عناصر مواجهه ؛ (130 مضمون)

            تبیین                                          58درصد
            بشارت                                       8  درصد
            چه باید کرد؟                              5  درصد
            چه نباید کرد؟                             10 درصد
            نهیب ـ شر                                 4  درصد
            یاد                                             5 درصد
            پرسش                                      4  درصد
         ترکیبی:یاد ، دعوت ، بشارت             6 درصد
                                                             100 درصد

 

 اگر پراکنش یا فراوانی این 130 مضمون  را ترسیم کنیم 58% تبیین، 8% بشارت، 5% چه باید کرد، 10% چه نباید کرد، 4% نهیب و تشر، 5% یادآوری، 4% پرسش و 6% هم ترکیبی است. ترکیبی از یاد و دعوت و بشارت که مجموعاً می شود 100%. اینکه می گویند خدا محاسب است محاسبه اش را باید در این آرایش مینیاتوری مشاهده کرد. خدا می توانست مثل ما انسان ها شروع کند به تشر زدن محض، به مذمت، به تحقیر. اما آن ها در آن میدان تحقیر کامل شده بودند. از میدان هم که فرار کردند، زن و فرزندشان آن ها را تحقیر کردند. دوران آن ها را تحقیر کرده بود دیگر جایی برای تحقیر نبود از تحقیر و مذمت و سرکوفت و سرکوب اشباع شده بودند پس، جای دلارامی و ذهن آرامی خالی بود. جای تبیین راهگشا خالی بود. همان خدایی که تبیین گر است، مبشر، رهنمود دهنده، و شوک وارد کن، تشر زن و یادآور نیز هست. در این30 سال همیشه یک خدای خشن به ما معرفی شده است، شاید دوست داریم دنبال یک خدای لطیفی بگردیم که ما را در پر قو بخواباند و تا صبح نوازشمان کند. خدا که مثل انسان رمانتیک نیست. خدا چند وجهه است و وجوهش در میدان های مختلف متجلی می شود. حال ببینیم این تبیین چه بود؟ - آرام آرام داریم از بحث جلسه گذشته خارج می شویم و می رسیم به بحث امشب - ؛ تبیین شاه کلید خروج از بحران بود.

تبیین ؛ شاه کلید خروج از بحران ؛

 P اصالت درون
       P درون‌کاوی ناکامی

                                         P جریان سنن و قوانین
                                                     P امداد قانونمند

                                                              P نکوهش چرخش

 آن تبیین مقدمتا اصالت می داد به درون و درون کاوی، در آیه 165 به محمد می گوید به آنها تصریح کن که از خود مصیبت کشیدید. فارغ از این که ما مذهبی باشیم یا نباشیم، قرآن را قبول داشته باشیم یا نباشیم، به قوانین و سنن پروردگار معتقد باشیم یا نباشیم، از قرآن عبور کرده باشیم و قرآن را غیر تاریخی بدانیم یا نه، انصاف این است که کتاب را حداقل یک منبع پژوهشی تلقی کنیم. بیایید این 60 آیه را زیرو رو و آنالیز کنیم. خدا خود گفته است که بدترین جنبندگان، جنبندگانی هستند که کرو کور روی آیات می افتند. این آیات هم آیات کتاب و هم آیات طبیعت اند و هم خودمان و هم پیرامونمان. ما هم کر و کور روی آیات نیافتیم و این آیات را که آنالیز کنیم. تبیین می گوید مصیبت را از خودتان کشیدید. دریابید چرا مصیبت از خود کشیدید؟ اصالت به درون و به خود آمدن.

وجه دومِ تبیین توجه داشتن به جریان داشتن سنن و قوانین الهی است و این که امداد خدا، امداد قانونمندی است. اگر در بدر به شما امداد شد قوانین و قواعد را رعایت کردید و مستحق کمک و مستحق تزریق انرژی بودید ولی در احد مستحق نبودید. دلیلی ندارد که خدا در مقابل بی انرژی ها انرژیک باشد. دلیلی ندارد که خدا ایده آور باشد در مقابل کسانی که فسفر مغزشان را مصرف نمی کنند.

وجه بعدی نکوهش چرخش هست. آن تشری که از آن یاد کردیم در همین جاست. آیه ی 144 نهیب می زند که اگر محمد (ص) فوت کند و یا کشته بشود شما به جانب پدرانتان انقلاب خواهید کرد؟ شما که پیش از این منقلب شده بودید. انقلابِ مثبت کرده بودید چرا چرخش؟ چرا عقبگرد؟ در این دالان تبیین که جلوتر بیاییم می رسیم، بر می خوریم به توضیح قانون تداول، توضیح قانون استهلاک و توضیح سنت مایه گذاری. از این منظر، حضور در متن یک اصل است؛ قبلاً  شما همه حاشیه نشین بودید و سران قریش و بازار در وسط بودند، بت کده در وسط بود. همه اهل طواف بودید، با پیام نو و کتاب نو، مردان و زنان متن شدید. حضور در متن در حقیقت سنت انسان است. انسان هایی که در متن بوده اند قافله بشر را تا به اینجا آورده اند، حاشیه نشین ها و تماشاچیان، نقش محوری ایفا نکردند ممکن است مشوق بوده باشند، ممکن است کف زده باشند، ممکن است هلهله کشیده باشند ولی به هر حال انسان وسط نبوده اند. تبیین این را می خواهد بگوید:

... تبیین ؛ شاه کلید خروج از بحران ؛
             P حضور در متن
         P قاعده تداول
             P قانون استهلاک
               P سنت‌ مایه‌گذاری

                                     P ظرفیت و مدار انسان

                                                         P نماد فانی
                                                            P مبنای باقی

پس از تاکید بر ضرورت حضور در متن، وجه دوم مورد تصریح، قانون تداول است. در این 60 آیه، آیه ای است که مضمونش آن است که روزگاران را میان مردمان می گردانیم. حال این گردش به شما رسیده است. چرا بار را زمین گذاشتید؟ قبل از شما انسان هائی بارکشی کردند چرا شما بار را زمین گذاشتید چرا قاعده تداول را نقض کردید؟ چرا قاعده و قانون تداول را مخدوش کردید؟ تبیین در ادامه، می رسد به قانون استهلاک؛ دو آیه کلیدی در میانه تبیین است که عنوان می کند زخم و آسیب در ذات و در متن قاعده تداول نهفته است نمی توانید اهل اصطکاک باشید اما استهلاک نبینید. نمی توانید فعال هستی باشید، فعال اجتماعی باشید، فعال کیفی باشید، فعال سیاسی باشید اما هزینه ندهید. بالاخره به دنیا آمده اید که مستهلک شوید. خراشی ببینید، آسیبی ببینید. همیشه که نمی شود خراش زد، همیشه که نمی شود آسیب رساند. آسیب می بینی، تاول می زنی، ملتهب می شوی، دل شکسته می شوی، این قاعده حضور در متن و در چرخه تداول است. نمی شود پاک و پاکیزه و لیف و قدیفه کشیده در میدان حاضر باشی و نه آسیبی ببینی، نه کت و شلوارت خاکی بشود. وجه دیگر تبیین، تاکید بر عنصر قانون مایه گذاری است؛ قبل از شما انسان هایی بودند که وجوشان را مصرف کردند، وجود برای مصرف کردن است، برداشتن از موجودی است، موجودی انبار خود را مصرف کرده است. به هر حال این ارابه تاریخ را مایه گذاران به پیش آوردند و نه غیر مایه گذاران، و نه کسانی که وجودشان را زر ورق کرده اند و در تاقچه و ویترین قرار داده اند. وجه بعدی تبیین اشاره دارد به ظرفیت و مدار انسان. انسان ظرفیت محدودی دارد، مدار محدودی هم دارد. انسان هم ظرفیت خود را خوب بشناسد و هم محدودیت هایش را. آخر تبیین اشاره به این واقعیت است که محمد (ص) نیز رسولی است مثل همه رسولان و رفتنی است. انسان فوق تصوری نیست. این نماد، فانی است و خدا باقی، خدا باقی است و محمد فانی.

اما جانِ تبیینِ خدا چیست؟

جان تبیین ؛
            P احاله به درون
             P عنایت به قانون
             P حرمتِ
                          پیام ؛ دوران نو؛ آموزش ؛رشد                   
             P اصالت مشارکت :
                                            عنصر متن
                                            نوبه
                                             آنتروپیک
                                             خروج تدریجی خود

 جان تبیین در ابتدا توجه دادن انسان به درون خودش است. وجه دوم عنایت به قانون است. این که خدا می گوید ما این هستی را بازیچه و ملعبه نیافریدیم. ولی درست است که در هستی انسان ها و موجودات آزادانه می زییند ولی بالاخره در این هستی قانونی وجود دارد. در وجود ما، در نبات، در ریشه، در تابش، در رگ، در افول و در طلوع قانونی وجود دارد. اگر این قانون را رعایت کنی با هستی می توانی کنار بیایی. چون قانون را رعایت نکردی  با هستی کنار نیامده ای. اما وجه بعدی که شاه بیتِ تبیین است حرمت این مضامین است: حرمت پیام، دوران نو، آموزش، رشد؛ یک پیام تازه ای، یک ریحان تازه آبزده ای آمد چرا به پیام بی اعتنا شدی؟ چرا وسط کار پروژه را زمین گذاشتی؟ در میانه تبیین به حرمت پیام، حرمت دوران نو، فراز نوین توجه داده شود.

 وجه بعدیِ تبیین آموزش است. آموزش عامل ارتقاست. غیر ممکن است ارتقایی را مشاهده کنیم بدون آموزش و بدون آموزگار. آموزش همچون شیر فلکه فواره است. فواره را هرچه تکان بدهید، هرچه به آن لگد بزنید و هرچه به آن التماس کنید قطره ای از آن نمی چکد. اما اگر شیر فلکه را باز کنید فوران می کند. در هستی هم همینطور است. در هستی هم یک آرتزینی وجود دارد تلنگر به آرتزین بزنی آب بیرون می آید. در هستی هم آموزش همچون آرتزین عمل می کند. چرا به آرتزین بی حرمتی کردی؟ چرا تشعشعش را ندیدی؟ باز به سنت پدران چرخش کردی، باز به دین و آیین پیشینیان بازگشتی.

و نهایتاً رشد؛ رشد دستمایه است، وزن مخصوص است. انسانی که احساس وزانت می کند انسانی است که از دالان آموزش به رشد رسیده است.

اما وجه بعدی تبیین، اصالت مشارکت است. خدا توجه می دهد که تو بالاخره باید عنصر متن باشی، نوبه ی دوران به تو رسیده است. در چرخ و فلک دوران و در این تداول نوبت توست، تاریخ می خواهد آکروبات تو را ببیند، آفتاب مهتاب تو را ببیند ولی تو باز از متن به حاشیه رفتی. در اصالت مشارکت قانون آنتروپیک را توضیح می دهد. این که کهولت و افت انرژی در ذات توی انسانست، بالاخره باید مستهلک بشوی، حالا که باید در متن باشی و نوبه دوران به تو رسیده، قانون آنتروپیک بر تو اثر می کند و به پیری و کهولت ذاتی دچار می شوی. پس از خودت به تدریج خرج کن. خودت را تدریجا مصرف کن، موجودیت را به صحنه آور. اما ادامه ی جانِ تبیین:

... جان تبیین ؛
Pحدشناسی :
                            حد خود
                           حد خدا
           P اصل فناء ـ اصل بقاء
           P یک روش : مدارا                        
           P یک تکنیک : شورا

می رسیم به بخش آخر؛ حد خودت را بشناس. تو در پیروزی بدر فکر می کردی که سوپرمنی و اَحَدی در مقابل تو نمی تواند پایداری کند اما اینجا دیدی نه! حقیری، کوچکی، شکست می خوری، پخش و پلا می شوی، همسرت به خانه راهت نمی دهد، دخترت مسخره ات می کند. پس حد خودت را بشناس تو نه سوپرمنی و نه یک موجود میکروسکوپی، حد خودت را بشناس، حد خدا را هم بشناس.

سرفصلِ بعدی آنجاست که می گوید محمد فانی است؛ اصل فنا. و آنجا که می گوید خدا باقی است؛ اصل بقا. ما مشمول اصل فنا و خدا مشمول اصل بقا.

خدا در پایان تبیین یک روش می دهد، این روش، منش هم هست. می گوید با این شکست خوردگان مدارا کن، به رسم حاکمیت ها به تن شکست خوردگان تازیانه نزن. آنها را به اردو ببر، صفاشان بده، جلاشان بده، دستت را پر آب کن، صورتشان را آب پاشان کن، بالاخره نیروهای تو همین ها هستند. نیروهایت را به صف کن با روش مدارا و نه با تحقیر. به این تکنیک هم می گوییم تکنیک شورا، همان تکنیکی که در اُحُد شکست خورده به نظر می رسید.این تکنیک باید احیا بشود. این تکنیک جان تبیین است. اما به همراه تبیین، عناصر دیگری هم در متدولوژی خدا برای خروج انسان از بحران وجود دارد:

به همراه تبیین ؛
�بشارت : خدا ؛ دوست، خوش‌فرجامی عمل، چشم‌انداز پرشور، امید
              باید کرد؟
� چه                 : ره‌یافت کلان استراتژیک
              نباید کرد؟
� نهیب ـ تشر    : تهاجم بر واپس‌گرایی، عقب‌گرد، تشکیک ناروا
� یاد                  : تراشه‌های شوق‌انگیز ظفر، جوهر توفیق پیشین
� پرسش          : رابطه فراخی ـ تنگنا ، رویکرد در فراخی و تنگنا؟
                                    منبع یاری؟  مرجع آموزش؟   بی‌آزمونی؟

 بشارت، چه باید کرد و چه باید نکرد، نهیب و تشر، قیام و پرسش. بشارت؛ خدا در اینجا بر شیپور تبشیر می دمد. در آن آیاتی که آیات بشارت اند، خدا می گوید: خدا دوست است. رفیق دارید. اگر همسر و دختر توهین کردند یک رفیق برایتان وجود دارد. بالاخره خدا رفیق است. عمل به شرط رعایت قواعد، خوش فرجام خواهد بود. چشم انداز پر شوری در مقابل شماست. از نوبه تان استفاده کنید. خدا سپس در چه باید کرد و چه نباید کرد رهیافت های کلان استراتژیک می دهد و مجهزشان می کند به ابزار استراتژیک و در کنار این ها نهیب هم می زند، تشر هم می زند. تهاجم می ورزد به واپس گرایی، عقبگرد و تشکیک نا روا. نهیب زنندگان نوعاً ارزش تاریخی دارند. در جامعه ما در دوران هایی که انسان های نهیب زن و تشر زن وجود داشتند جامعه به جلو آمد. دهه ی20 که مصدقی آمد، نهیب زد و تشر زد و جامعه به جلو رفت. در انقلاب 57 هم در 10 ماهی که آقای طالقانی در قید حیات بود عنصر نهیب در جامعه ما وجود داشت. به قول شاعر نو پرداز "بیدار باش قافله ای می زند جرس"؛ وقتی که اول بار آدم ربایی شد و وقتی که اول بار شکنجه شد، طالقانی از تهران قهر کرد و خارج شد. همه گفتند شکنجه سیستماتیک نشده است، اول کار است، اما او گفت نه؛ طالقانی این مهم را مطرح کرد که دست بردن به شکنجه سنت شکنجه را پایه گذاری می کند و دست زدن به آدم ربایی سنت آدم ربایی را بنا می گذارد. پسرش را ربودند گفت نه بخاطر پسرم من با آدم ربایی مخالفم. از تهران قهر کرد و رفت و بعد رفتند و آوردندش. قبل از انقلاب هم با نیروها همینطور برخورد می کرد. یک نیروی بالنده که شاگردان خودش در مسجد هدایت بودند، وقتی پژوهش کردند و استراتژی تعیین کردند آمدند از او اجازه بگیرند. اجازه شاگرد و معلمی، گفتند ما می خواهیم عمل کنیم رخصت هست؟ گفت می خواهید عمل کنید؟ صلاحیت دارید؟ صلاحیتتان را به من ثابت کنید، این در نوع خود، تشر است، این نهیب است. گفت در این مسجد هدایت که من نماز می خوانم عکس شاه آویزان است اگر عکس شاه را پایین آوردید و شکستید صلاحیت عمل مسلحانه را دارید. وسط نماز ناصر صادق عکس را پایین آورد و به زمین زد و شکست و آقای طالقانی به مجاهدین اجازه عمل مسلحانه داد. این یعنی بزرگتری. این یعنی نهیبِ کیفی. بعد از انقلاب هم همینطور بود. بر سر مساله سعادتی جمله ی معروفی بیان داشت که " مساله ی سعادتی اصلاً جاسوسی نیست". حمایت کرد ولی در برخورد خصوصی تشر زد که " غوره نشده مویز شدید؟" تشر زد. هر وقت جامعه ما تشر زنی داشته است نیروها خودشان را جمع و جور کردند. حاکمیت ها هم خودشان را جمع و جور کردند. طالقانی سر مساله شکنجه و آدم ربایی حاکمیت را جمع و جور کرد، نیروهای قبل و بعد از انقلاب را هم جمع و جور کرد. مارکسیست ها هم خودش را جلو طالقانی جمع و جور می کردند. آقای احمد احمد در خاطرات خود حقیقتی را مطرح می کند و می گوید در زندان طالقانی یک وزن مخصوصی داشت که بازجو هم مجبور بود آنرا رعایت کند.او بازجو را می خواست، می گفت این احمد احمد را شما اینقدر شکنجه کرده اید، در بیرون هم گلوله به پایش خورده و باید ببریدش بیمارستان؛ به بازجو "باید" می گفت. این عناصر در جامعه ما به کار می آیند. عناصری که اکنون در جامعه ما نیستند. ویلان و سیلانی ها، خودسری ها، چه خودسری های حاکمیت و چه غیرِ حاکمیت و انحراف از معیارها حاصل این است که نهیب زنی وجود ندارد. این نوع انسان ها در جامعه همچون شتری هستند که  قد افراشته و زنگوله به گردن دارند. خدا هم پس از شکست احد، عنوان کرد: چرخش چرا؟ اگر می خواستید چرخش کنید پس این همه مرارت برای چه؟ این همه شکنجه برای چی؟ زندگیتان را می کردید، امکاناتتان را داشتید، بت خانه هاتان را داشتید. این همه مرارت و این همه تغییر جهان بینی و این همه تغییر دیدگاه برای این بود که وسط میدان چرخش کنید؟ نهیب و تشر غنیمت است. اکنون به هر کس انتقادی وارد می کنی رو ترش می کند، ابرو جمع می کند، رابطه قطع می کند، بخصوص نسل قبل از ما؛ بالاخره انتقاد برای ارائه است. انتقاد مثل برق قابل پس انداز کردن نیست ولی الان همه نیروها باهم رو در بایستی دارند. چون همه با هم رو در بایستی دارند حاکمیت شد این، نیروها هم شدند اینچنین. برخورد رشد یابنده نه در درون خودشان وجود دارد و نه در برخورد های بیرونی شان. بالاخره دشمن خوب هم دشمنی است که طرف مقابلش را رشد بدهد. خدا بالاخره در میان بشارت دادن ها و تبیین کردن ها، نهیب و تشر هم دارد و همچنین یاد؛ یادآوری؛ در اوج افسردگی، یادآوری تراشه های شوق انگیز ظفر و جوهر توفیق پیشین در بدر را به یادشان می آورد که بالاخره اردویی به پا کردید، ظفری، عروسی تاریخی، پیروزی، قانونی و قاعده ای. این همه را به یادشان می آورد. این یاد، یک یاد نوستالوژیک نیست، یادِ هزاران سال قبل هم نیست. یاد یک سال قبل از آن است.

و نهایتاً پرسش؛ پرسش ها خیلی کیفی است. پرسش ها این است: فقط در تنگنا به فکر فرو می روید؟ در فراخی ها کجا به فکر می افتید؟ آیا در فراخی ها فکر به کار نمی آید؟ فقط در تنگنا خدا کلوز آپ می شود؟ در شکنجه گاه، در انفرادی، پای ازدواج، پای بچه دار شدن؟ فقط خدا در این سه کنج ها تمام رخ جلوه می کند؟ در فراخی ها خدا را قدر یک قوطی کبریت هم به دیوار آویزان نمی کنید؟ پرسش ها خیلی اساسی است. و نیز طرح این پرسش که منبع یاری کیست؟ منبع یاری در این هستی کیست؟ مرجع آموزش در این هستی چه کسی است؟ و آیا می توانید بی آزمون از این دالان ها مثل کودکان سبکبال حرکت کنید؟ نه؛ زمین می خورید، زانو زخمی می شود، آرنج خونین می شود. به همراه بشارت ها، پرسش ها نیز مطرح است.

حال می رسیم به جان مایه متدولوژی خروج از بحران. متدولوژی ای که خدا در این 60 آیه ارائه می کند :

متدولوژی خروج از بحران ؛
 � تبیین حلّال ـ رو‌به‌جلو
          � پیوند دوباره با هستی
             � آغازی از نو
                     � استراتژی
                                       � آشیل‌شناسی
                                                             � پرسندگی مضارع

1-                  قدم اول؛ تبیین حلال رو به جلو.

می توان تبیین کرد نه تبیین مرثیه سرایانه، افسردگی آور، مروج خمودگی و توجیه کننده وضع موجود. تبیینِ خدا حلال بود، رادیکال بود، رو به جلو بود. رادیکال به این معنا که با بنیان ها برخورد می کرد نه به مفهوم افراطی و آنارشیستی،

2-                  قدم دوم؛ پیوند دوباره با هستی؛ "مجدداً به عضویت هستی درآ"، خیلی مهم است. مجددا بیا ثبت نام کن. خرداد رد شده ای، شهریوری هست، تک ماده ای هست. با تک ماده هم که شده بیا دوباره مرور کن و عضو هستی شو. تو عضو هستی هستی، هستی مال توست، هستی باشگاه توست. بعضی ورزشکاران در جامعه ما هستند، در اروپا هم هستند، که یک پیراهن تن کردند. از یک تیم شروع کردند با یک پیراهن و با همان پیراهن هم از جامعه ورزش خارج شدند. تو پیراهن هستی را پوشیدی، از تنت بیرون آمد دوباره تنت کن، اندازه توست، بشور و رفو کن و دوباره تنت کن. آغازی از نو؛ از نو آغاز کن، از نو آغاز کردن سنت بشر است. در انقلاب چین تشکیلات دهقانی و تشکیلات شهری 90% و 95% نابود شد بالاخره مائو بود که فرمان از نو داد و جمع و جور کرد، 5% باقی مانده را جمع و جور کرد. به این اعتبار شد صدر مائو؛ فکرش در صدر است، جایگاه تشکیلاتی اش در صدر است. عرفات جمله ای داشت: "مردان متن مردانی هستند که می توانند پس از شکست از نو شروع کنند." پس این فرمان از نو خدا متناسب با ذات بشر است. 

3-                  قدم سوم؛ استراتژی. تبیین دار شدی، دوباره عضو هستی شدی، از نو آغازگر شدی،  اما مجدداً استراتژی داشته باش. محمد؛ برای ادامه ی راه، استراتژی ضرورتی اساسی و از چسب های کیفی است.

4-                  قدم چهارم؛ آشیل شناسی. آشیل رویین تن یونانی بود که تیر به هیچ جای بدنش کارگر نمی شد. یک نفر دریافت که پاشنه پایش ضعیف است. پاشنه آشیلی که می گویند این است. این متدولوژی بعد از تبیین و تشویق به پیوند دوباره با هستی و عقد مجدد با هستی برقرار کردن و آغاز از نو و ضرورت تجهیز استراتژیک، بر آشیل شناسی تأکید می­ورزد.

5-                  قدم پنجم؛ پرسندگی مضارع؛ پرسش گری، پرسش گری، پرسش گری، وسط متن هم می توانی پرسش کنی. در میانه یکی از جنگ ها کسی آمد از حضرت علی از توحید پرسید همه ریختند سرش که مگر دیوانه ای؟ وسط جنگ و پرسش از توحید؟ حضرت علی می گوید: نه از اتقاق، وسط متن جای پرسش است. خدا عنوان می کند که پرسنده باش. پرسنده مضارع؛ پرسنده ماضی نباش، به طور مستمر. مرجع یاری کیست؟ منبع هستی کیست؟ منبع انرژی کیست؟ حرکت بی آزمون و آموزش امکان­پذیر است؟ بی استراتژی می شود؟ پرسش، پرسش، پرسش؛ نه در نشیمنگاه، در راه.

می رسیم به یک لایه عمیق تر؛ بالاخره ویژگی انسان این است که پرده پس بزند. ویژگی قدرت ها این هست که پرده بکشند. ویژگی انسان پرده پس زدن است. ما هم این توان را در خود داریم که پرده پس بزنیم. پرده پس زدن به مفهوم گرفتن جان مضامین است. مضامین آمده­اند که ما با آن­ها بتوانیم بازی ماتریسی بکنیم. ما باید عزرائیل مضامین باشیم. عزرائیل انسان ها نباشیم به اندازه کافی عزرائیل انسان داریم. عزرائیل انسان،نه عزرائیل مضامین، و در مقابل، جبرائیل ایده، جبرائیل بشارت، جبرائیل سنت خدا.

حال یک لایه دیگر به عمق برویم. ببینیم کنه این تبیین حلال رو به جلو چیست؟

تبیین حلّال ـ روبه‌جلو
 � مبناشناسی
             � قانون‌دانی
                         � احاطه به نقش
                                     � دانا به ظرفیت
                                                 � معطوف به مبنا

اگر بخواهیم عزرائیل مضامین باشیم باز دقت بورزیم در تبیین خدا در 60 آیه؛ تبیین خدا در 60 آیه سیری است بین دو مبنا، مبنای اول و مبنای آخر؛ مبنای اول خود انسان است. جان این تبیین حلال رو به جلو این است که مبنا را بشناس، ما یادمان رفته که خودمان هم مبنا هستیم. ما هم مبناییم. یک مبنای کلی تر و کیفی تر از ما وجود دارد، اما ما هم مبناییم. ما مبنای جزئیم، ما مبنای نقطه ای هستیم. خدا می خواهد بگوید خودت مبنا هستی، خودت برای خودت آدمی هستی. در گذشته که بچه 13-14 ساله می شد و سیبیلی پشت لبش سبز می شد پدر یک ضربه کیفی به پشت او می­زد؛ آدمی شدی بزن بیرون. تابستان کار کن، پولی در بیاور، باقلوایی بفروش، فرفره ای بفروش و پول تو جیبت را خودت در بیاور، سرت زمین باشد نگاهت به دختر همسایه نباشد و ... . اینها همه آموزه های کیفی بود که به درون فرزند تزریق می شد. تو کم از ذره نئی پست مشو، مهر بورز. خدا هم همین را می گوید که خس نیستی مهر بورز، بالنده باش، افق داشته باش، به بالکن برو، به بهار خواب برو. چشم اندازی، افقی، شفقی، طلایه ای، علیکُم انفسکم یعنی به درون خودت فرو برو؛ به درون خودت نگاه کن. درونت کیفی است. علیکم انفسکم به درونت نگاه کن، به خودت رجوع کن، به خودت برس. همیشه که نباید یک مربی بیایید ما را ببرد اردو، ما هم می توانیم برای خودمان اردویی ترتیب بدهیم. خلوتی، نجوایی، رقصی، موسیقی، آموزشی، جنگلی و..و..و؛ علیکم انفسکم، به درون خودت برو، مبنا خودت هستی، مبنا را بشناس. در احد شکست خوردی، خودت شکست خوردی. محمد به آنها بگو مصیبت از خودتان است. تیله را خودتان به سمت خودتان روانه کردید. دهه 40 و 50 بازیکنی بود خیلی کیفی در فوتبال ایران، رفت آلمان. عادل خانی 16-17 سالگی به تیم ملی راه یافت، بسیار تکنیکی بود و چپ پا. در دبیرستان میرافضلی که بود یک توپ ماهوتی داشت، طوری با بیرون پای چپش به توپ ضربه می­زد که توپ ماهوتی می رفت، دور می زد و دوباره به سمت خودش می­آمد. در احد این اتفاق افتاد. در احد تیله های خودتان بود که خودتان را از کار انداخت. خودتان را مبنا فرض بگیرید، به خودتان بپردازید و درون خود را کنکاش کنید.

وجه دوم تبیین حلّال، قانون دانی بود. قانون ورود به هستی را بشناس، قانون مبارزه را بشناس. نمی شود بگوییم ما مبارز هستیم، مبارز اجتماعی هستیم، اما قانون مسیر را ندانیم. قانونش را باید بدانیم. روشش را باید بدانیم. در اصطکاک استهلاک هست، در استهلاک، انفرادی هست، در انفرادی خودریزی هست و در خودریزی، خودیابی است. این ها قانون است. قانون مبارزه اجتماعی است. مارکس که آمد با نبوغ خودش عنوان کرد که مبارزه علم دارد. مبارزه دانش دارد، در عمل با سوسیالیست های تخیلی قبل از خود برخورد کرد. فردی بود به نام پرودون که اصلاً قاعده نمی شناخت. می گفت همه دولت ها دزدند. چون همه دولت ها دزدند هیچ قانون و قاعده­ای هم در کار نیست. مارکس برخورد کرد که مبارزه هم در کنه خودش قانون دارد. همچنان که هستی هم در کنه خودش قانون دارد. موجوداتی که دایناسور نشدند، فیل ماموت نشدند، در هستی باقی ماندند قوانین هستی را شناسایی کردند و توانستند با تجهیز به قوانین هستی در هستی باقی بمانند.

اگر پلکانی جلو رویم، وجه سوم متد، احاطه نسبت به وزن است. وزن خودت را بشناس، حد خودت را بشناس، وزن مخصوص خودت را درک کن، خودت را ببر روی ترازو. در المپیک 68 مکزیک محمد نصیری خروس وزن بود. رقابت خیلی زیاد بود. میان چنین روسی و ایمر فولدیی مجاری و نصیری رکوردها مساوی شد. اگر در وزنه برداری نصاب و رکورد مساوی بشود کسی روی سکوی اول می رود که وزنش کمتر باشد. محمد نصیری چه کرد؟ سریع رفت توی رختکن و موهایش را تراشید، 50 گرم از وزن او کم شد. خیلی مهم بود. او رفت روی سکوی اول؛ محمد نصیری دانشمند نبود، شاید دیپلم هم نداشت. احاطه به نقش، احاطه به وزن؛ خیلی مهم بود، آن دو ماندند پایین و محمد نصیری رفت بالا، 50 گرم موی خودش را تراشید. این است که خدا می گوید اضافاتت را بتراش، ماشین تراشت را خودت به راه بینداز، نگذار دیگران تو را ببرند زیر ماشین تراش. احاطه به نقش و دانا به ظرفیت؛ ظرفیت داری، مرد دورانی، مرد تغییری، مرد پرشی، عقبگرد نکن، ولی به ظرفیتت هم دانا باش.

در این متد در آخر مبنای هستی مورد عنایت خاص قرار می­گیرد. بالاخره محمد(ص) فانی است، اما یک باقی جاوید وجود دارد. اصل بقا؛ اصل بقا معطوف به ذات هستی است که خود خداست. پس تبیین حلال رو به جلو آکاردئونی است که بین دو مبنا می­نوازد. یک مبنا کوچک که انسان است ویک مبنای بسیط که خداست.

حال ببینیم سهام متدولوژی خروج از بحران چیست؟

سهام متدولوژی خروج از بحران
     ما ؛                                        او ؛
             واقف                                     تبیین‌گر
             عضو هستی                            مبشر
              فعال مدار تغییر                      آموزگار
                                                             مجهِز
                                                             مصحح
                                                             یادآور
                                                            پرسشگر

 این متدولوژی را یک شرکت فرض کنید. سهم الشراکه انسان چقدر است، سهم الشراکه خدا چقدر است؟ آورده ما چیست؟ برای این که با این متدولوژی از بحران خارج بشویم باید واقف باشیم به هستی، به قوانین، به خودمان و ظرفیت هایمان. بعد از این که واقف شدیم عضو هستی هستیم. از عضویت در هستی کوتاه نیاییم. همه شرایط به این سمت است که ما را از باشگاه هستی خارج کنند. عضو هستی هستیم تا آخر هم می مانیم. ما هم میدان داریم و بخشی از میدان مال ماست. ما فعال مدار تغییر نیز هستیم. بالاخره جهان جهان تغییر است. بنا به حرکت جوهری ملاصدرا که درود کیفی بر او باد جهان جهان تغییر است. قانون حرکت جوهری این را می خواهد بگوید که یک انسان در یک رودخانه دوبار نمی تواند شنا کند ولو به فاصله یک ثانیه. یک ثانیه بعد نه انسان همان انسان است و نه مولکول های رودخانه مولکول های قبلی اند. جوهر انسان در تلاطم و عرض رودخانه هم در تلاطم است. سهم ما این است، وقوف و عضویت بی چون و چند در هستی و فعال مدار تغییر. ما عضو هستی هستیم. ما حقوقمان را با قانون و مدنیت و شهروندی بدست نمی آوریم. حقوق ما، ذاتی است. چون حقوق ذاتی است قابل احترام است و باید در مقابل از بین برندگان حقوق ایستاد. مقدم بر این که انسان ها قانون اساسی تدوین کنند- قانون اساسی برای دوران کتابت اخیر و مدرن و نوین است- از وقتی به هستی آمده اند حقوقی دارند. خدا خیلی دموکراتیک تر از ابنای بشر است. حقوق با ذات خودت است. حقوق پشت قباله توست. این حقوق خیلی کیفی تر از حقوقی است که انسان وضع کرده است. واضع این حقوق، واضع هستی است. ما واقف می شویم، عضو هستی هم هستیم، حقوقی هم داریم. به اعتبار وقوفمان و حقوقمان فعالیم. اینجا دیگر فعالیت فعالیت بالنده ای است. اینجا دیگر قوانین را شناختی، حقوق را شناختی، خودت را شناختی، بسم الله بیا وسط کار و مدار تغییر. اگر ما 3 سهم در این متدولوژی داریم، خدا آورندگی اش بیشتر است و این تفاوت ما با خداست؛ او لوطی تر، رفیق تر، آورنده تر است. آورندگی او تبیین گیر، مبشری، آموزگاری، و تجهیزکنندگی است. ازدواج بخواهی بکنی جل و جهازت با اوست. بالاخره قدیم در محله ها کسانی بودند که جهاز با آن ها بود. خیلی مهم بود، تأمین جهاز با آن ها بود. خدا هم مجهز، هم مصحح و هم یادآور است. بحث را رو به پایان می­بریم. 60 آیه مورد بحث، آموزشی است میان دو مبنا، ما مبناییم و خدا هم مبنای اول و آخر و وسط. ما نقطه ایم، او منتشر. آیه اول خیلی زیباست، به پیغمبر می گوید بیاد آر، "اذ" به مفهوم یادآوری، مرحله و مفصل است. به یاد آر "اذ غَدَوتَ". خیلی زیباست. غدوت به فارسی حدفاصل بین سحر تا صبح ترجمه می­شود، یعنی وقت بازی طلایه، وقت بازی طلایه با سه تیغ ها. در ادبیات فارسی هم که می گویند بامداد یعنی خورشید به بام ما طلایه داد. خورشید به بام ما تیغه برنده زرین داد. خیلی کیفی است. هستی کیفی است، بنیان گذارش هم کیفی است. ادبیات بنیان گذارش هم کیفی است. این را چه زمانی به محمد می گوید؟ وقتی همه در لاکند، همه افسرده اند، هوا ابری است، ابری که باران هم ندارد، طراوتی هم ندارد، از معاشقه قطره اول باران با خاک بوی پر طراوتی بر نمی خیزد همه دمق اند. محمد هم بالاخره انسان است. او بسیار بسیار منسجم تر از بقیه است، اما بالاخره محمد هم آسیب دیده است. خدا در آیه اول می گوید یاد آر آن صبح درخشان را که از خانه بیرون زدی و از اهلت جدا شدی، آمدی نیروهایت را آرایش بدهی، خدا توجه می دهد به آن نقطه آغازین. آیه دوم که مکمل آیه اول است اشاره دارد که یادت هست دو طائفه از لشکریان تو، در ابتدای کار فشل شدند؟ آیات اول به وضعیت آغاز احد و شروع تنگناها اشارت دارد. و اما آیه آخر: "ما کان الله لیذر المومنین الا ما انتم علیه"، خداوند قطعا وا نگذارد اهل ایمان را. خداوند اهل ایمان - آن هایی که مبنا دارند- را به حال خود وانگذارد. آیه اول با مبنا شروع می شود؛ خودت را بیاد آر. آیه آخر؛ اگر واقف باشی به عضویت هستی باشی، فعال مدار تغییر باشی من شما را به حال خود واگذار نمی کنم. انسان موظف است به وقوف، به عضو هستی بودن، فعال مدار تغییر بودن، خدا هم موظف است. در تلقی سنتی فقط انسان موظف است. این تلقی ارباب رعیتی است، تلقی ژنرال و سربازی است. تلقی رییس قبیله و سرخ پوستی است. مسئولیت خدا هم این است که در مدار تغییر، ما را تنها و به حال خود وانگذارد. به قول مولوی "درآ درآ در کار من"، به همین مفهوم است. بالاخره من آمده ام واقف شده ام و عضو هستی هستم، فعال مدار تغییر هستم ولی بحران پیدا کردم اینجا دیگر با تو است، به من متدولوژی بده، زمینه خروج مرا از بحران فراهم کن؛ در کار من درآ؛ در پروژه من درآ.

              در نشست آتی

بحث پیشاروی ما؛

متدلوژی ما
برای
خروج از بحران

              خواهد بود.

برای نشست بعد مشترکاً روی این موضوع فکر کنیم که حال که خدا متدولوژی به ما داده است و ما نیز خودمان هم توان وضع متدولوژی داریم چه ترکیبی از متدولوژی "او" و متدولوژی خود به دست دهیم تا امکان خروج ما از بحران را فراهم آورد. از همین جلسه نیمی از زمان نشست به ارائه بحث و نظر حضار اختصاص خواهد یافت. به یاری خدا برای نشست بعدی نیز همچون نشست امروز تعدادی داوطلب شوند تا امکان پیشبرد مشارکتی بحث ایجاد شود. در ادامه نشست، پذیرای بحث 3 نفر از دوستان خواهیم بود.

آدرس وب‌سایت سلسله‌نشست‌ها :
www.dar-e-firoozeii.com
(شامل آرشیو صوتی و متنی نشست‌ها)

 

مشارکت کننده اول: به نام خدا. با تشکر از وقتی که در اختیار من گذاشتید. موضوعی که موجود است، بحران هویت است. من اسمش را می گذارم فروپاشی اعتقادی نسل که از چند مسئله ناشی می شود؛ یکی خانواده، یعنی آن گپی که بین پدر و مادرها و فرزاندان وجود دارد. میان ما به عنوان فرزندان و والدینمان، موضوعات مختلفی پیش می آید. آنقدر سر پدر و مادرها شلوغ است که اصلا فرصت نمی کنند با فرزندانشان در ارتباط با مشکلاتشان صحبت کنند. برعکس شده است. وارد خانه می شوی پدر و مادر ها مشکلات خودشان را به بچه ها می گویند. من سعی کردم در این یک هفته بیشتر با همسالان خودم  در مورد فروپاشی اعتقادی صحبت کنم. تعدادی شاگرد هم داشتم که از نسل های بعدی بودند، ورودی های 76 و 77 دانشگاه، با آنها هم صحبت کردم. این فروپاشی اعتقادی به نظر من می تواند نقطه ای باشد که هم به عنوان سکوی پرتاب از آن استفاده بشود و هم پرتگاه سقوط، بسته به این که استراتژی ما چه باشد. برای خود من، به شخصه، این نقطه، اول یک حالت سقوط داشت، در دوران پیش دانشگاهی، برای خیلی از هم نسلان من هم به این صورت بود. به نظرم این اعتقاد چون از کودکی در ما شکل گرفته است در ضمیر ناخودآگاه ما نشسته است و وقتی فرو می پاشد و از بین می رود حتما باید یک جایگزین خوبی داشته باشد که متاسفانه ما آن جایگزین را نداشتیم. به خاطر آن مکانیزمی که ضمیر ناخودآگاه دارد- من تا حدودی در موردش مطالعه کرده ام- خیلی سریع عواملی را جایگزین می کنیم. حال آن عوامل خیلی دست ما نیست. اگر جایگزین داشته باشیم می توانیم سریع آن را جایگزین کنیم و اگر نه در درازمدت با عوامل مختلفی پر می شود و دوباره در جایی دیگر این مشکل برای ما بوجود می آید. یک بحث دیگر این هست که وقتی این فروپاشی اعتقادی در سنین مختلف در ما بوجود می آید- حالا یا در سال اول دانشگاه یا حتی بعد از فارغ التحصیلی- برخورد اطرافیان و محیط مهم است. از خانواده که هیچ توقعی نمی توان داشت، به نظر من اگر استقلال مالی برای بچه ها فراهم باشد دیگر هیچ اتصالی با خانواده ندارند. از آن طرف وقتی بچه ها وارد جامعه و در گروه های مختلف می شوند یا هم سن خودشانند که راه حلی حداقل برای من از آن ها بدست نیامده است، آنها به افراط یا تفریط می افتند. یا به افراط می افتند که حالا بگذر، زندگی است و خوش گذرانی و حالا خودمان را مشغول کنیم و یا در واقع صورت مساله را پاک کنیم که بحران دوباره در مواقعی که تنها می شویم و فکر می کنیم خود را نشان می دهد. تفریط هم هست که در شکل اعتقادات شدید که حداقل برای من و دوستانم بسیار تاثیر بدی داشته است. من نمی توانستم ادبیاتی را که در بچه ها بوجود آمده قبول کنم و اعتقاد دارم اگر راه حلی هم برای مشکل می خواهیم پیدا کنیم با عنایت به نوع ادبیاتی است که نسل ما به آن نیاز دارد. این ادبیات با ادبیاتی که دوران قبل از ما به آن عادت کردند و با اعتقاداتشان روی آن ثبات داشته اند متفاوت است و ما نیازمند ادبیات دیگری هستیم. خودم به شخصه به آن امر به معروف و نهی از منکری که می گویند اعتقاد ندارم برای این که به نظرم برای این مساله راه حل های مختلفی برای هر شخص وجود دارد. همانطور که برای هر مساله راه حل های متفاوتی وجود دارد نمی توان گفت که برای این مساله یک راه حل هست و همیشه از آن استفاده کنیم تا جواب بدهد. هر کس باید از درون خودش شروع کند و راه حل خودش را پیدا کند و عوامل دیگر می توانند در پیدا کردن این راه حل کمک کنند. از طرف دیگر اثر فروپاشی اعتقادی روی نسل ما می تواند مرتبط با نداشتن خط قرمزها هم باشد. یعنی وقتی نگاه می کنم در نسل قبلی پدر و مادرهای ما یک خط قرمزهایی برای خودشان داشتند که متناسب با جامعه خودشان بود. الان خط قرمزی برای ما وجود ندارد. اگر ما برای خودمان خط قرمزی تعریف نکنیم جامعه نمی تواند برای ما خط قرمزی تعیین کند و این برای نسل های بعد هم به صورت تصاعدی وجود دارد. من با متولدین دهه 70 هم که صحبت می کردم احساس کردم بازهم وضع برای ما خیلی بهتر از آن ها هست. اما مطلب آخر راجع به صحبتی هست که دوستمان در جلسه قبل کردند و گفتند کسانی هستند که خدا ندارند. من موافق نبودم و به خاطر این که اگر ما قبول داشته باشیم که خدا ما را آفریده است و روح خدا در ما جریان دارد هیچ وقت نمی شود کسی به خدا اعتقاد نداشته باشد. یکی از بزرگترین نویسندگانی که می گفتد بی خدا بوده است، برتراند راسل است. از تئوری هایی که او داده در اثبات وجود خدا از آن ها استفاده می شود. این امر نشان می دهد که هیچ کس بی خدا نیست فقط تعریف هر کدام از ما از خدا طوری است که با دیگری فرق می کند. در واقع خدا یکی است و خدای واحدی وجود دارد اما تعریف هر کدام از ما از او فرق می کند. راه حلی هم برای این خروج از بحران پیدا نکردم و بخاطر همین هم در این جلسه شرکت کرده ام.

مشارکت کننده دوم: بسم الله الرحمان الرحیم؛ مفتخرم که در این جایگاه قرار گرفتم، جایگاهی که از آن مرد بزرگی سخن می گفت. دکتر علی شریعتی؛ که در ذهن همیشه هوش این مرد را تحسین می کنم. صحبت من در مورد رابطه استراتژیک حضرت ابراهیم با خداست. یکی از برجسته ترین رابطه های استراتژیک با خدا رابطه ابراهیم است، بحث من از قرآن استخراج شده است. ابراهیم در طی حرکت خود، در طی مبارزه و در طی ابلاغ رسالتش، با مشکلات برخورد می کند ؛ گروهی در مقابلش موضع گرفتند، نمرود و بت پرستانی که در مقابل حضرت ابراهیم قرار می گیرند - الان هم در مقابل رویکرد نوین به دین جریان مخالفی وجود دارد-  او طی این رسالت به نکاتی پی می برد. او دید بت پرستان جایگاهی دارند و رویکردی دارند بت خانه. جهتشان به سمت بت خانه است و بت یک شکل تمثیلی است که می پرستند. یک کمپی دارند، یک قبله ای دارند. در ذهن خودش به این نتیجه می رسد. او با خدا گفتگو می کند. می گوید این ها چنین امکانی دارند و در ذهنش جرقه می زند، ایده ای به ذهنش تراوش می کند که چرا ما که خداپرستیم از چنین امکانی بهره نبریم. او این ایده خود را با خدای خود مطرح می کند و خدا هم به آن جواب می دهد. بس جالب است و این یکی از مهمترین رابطه های استراتژیک با خداست. خدا هم ایده ابراهیم را تایید می کند. توجه بکنید که این رابطه چقدر و چقدر استراتژیک است و خدا چقدر به ابراهیمش بها می دهد. به ابراهیم خلیل الله چقدر بها می دهد و در واقع ایده ای که به ذهنش رسیده است، تایید می کند و می گوید برو بساز، خانه من را آن جا بساز که آن جا بشود کمپ خداپرستی. در دوران های پس از تو نیز این کمپ را حفظ می کنم و این خانه امن خواهد بود. حضرت ابراهیم مطرح شده به عنوان خانه امن، جایی که هر روز به آن جهت نماز می خوانیم و خدا را در آن جهت پرستش می کنیم. در مقابل چه؟ در مقابل  آن طرف مقابل بت پرستی که بت خانه خودش را به عنوان قبله به انسان مطرح می کند و می گوید این بت هست، می بینیدش، شما باید اینجا پرستشش کنید. این جا معبد است، به این جا مراجعه کنید. چون بت دیده می شود می توانسته برای آن انسان ابتدایی مزیت داشته باشد در صورتیکه خدای ابراهیم خدایی است که دیده نیمی شود. در این بحث، یک بحث حاشیه ای هم که داشتم در  قالب این بحث، محل قبله هست. بعضی ها می گویند این محل ساخته شدن قبله جایی است که زمین بدان سمت گسترانیده شده است. با درک امروزی ممکن هست ما این مسائل را درک نکنیم که آیا از نظر فیزیکی اصلا چنین چیزی وجود دارد؟ یک بیابانی بوده است که وقتی حضرت ابراهیم اسماعیل را پیدا می کند، حسادت ساره اوج می گیرد، و خدا به ابراهیم دستور می دهد که شما زن و بچه ات را ببر و در بیابان رها کن. ابراهیم زنش بچه دار نمی شده و می رود یک زن دیگری می گیرد و این دو تا زن با هم اختلاف پیدا می کنند و از سر عشق، حسادت زن اول تحریک می شود، خدا می گوید ببر زن و بچه ات را در جایی رها کن و باز ابراهیم به آن جا برمی گردد و خانه کعبه را احداث می کند. در زمینی که زمانی اسماعیل از تشنگی پا می کوبید چشمه زمزمی می جوشد و حیاتی آن جا شکل می گیرد و بیابان گرد ها آن جا تجمع می کنند و در کنار آن چشمه رونق پیدا می شود و ابراهیم به آن جا بر می گردد و کعبه را با دست خود می سازد. این جا اهمیت رابطه استراتژیک با خدا مطرح می شود تا ببینیم خدای ما چقدر به انسان اهمیت می دهد و برای اندیشه ای چه ارجی قائل می شود. ما خیلی خودمان را دست کم گرفتیم. درست هست که خدا ما را رها کرده، ولی به ایده های ما و جرقه هایی که در ذهن ما روشن می شود بس اهمیت می دهد.

مشارکت کننده سوم: من هم مثل دوست نفر اول چیزهایی که در دانشگاه دیدم که با آن سر می کنیم را نوشتم، به آن صورت نظمی هم ندارد فقط دغدغه ای است. من در مورد دانشگاه صحبت می کنم همان جایی که در آن زندگی می کنیم و با هم سن و سال های خودمان ارتباط داریم و مثل دوست اولمان بحران را برمی گردانم به نسل خود ما؛ برمی گردم به این که بچه هایی که به دانشگاه می آیند چه مراحلی را طی می کنند و از سنین 17 تا 18 سالگی بعد از یک تلاشی وارد دانشگاه می شوند. به نظرم در دانشگاه دانشجویان سه دسته هستند: دسته اول مثل آبی که از سد بلند سر ریز می کند می خواهند انتقام بگیرد، از گذشته انتقام بگیرد. من بطور خیلی عینی یکی از دوستان خودم را مثال می زنم که هم کلاسم در گذشته بوده است و الان هم در دانشگاه خودمان است. 2-3 ماه پیش با او صحبت می کردم از بودن 3 یال در دانشگاه ناراضی بود. آدم باهوش و با استعدادی هم بود، برای من خیلی ناراحت کننده است که به عنوان یکی از بهترین دوستانم، سال اول در اثر اتفاقی یکی از درس های کلیدی خودش را نتوانست نمره بگیرد و ترم بعدی هم یک بحران در معدل و بعد ترم سوم در اعتیاد و همینطور تا الان که خودش در اتمام درس و فارغ التحصیلی شک دارد. فردی که من همیشه در سال های قبل به بهره هوشی و استعدادش غبطه می خوردم ولی در شرایطی قرار گرفته که تقریبا هر شب بیرون از خوابگاه بوده و در اتاق های غیره و.. با او که صحبت می کردم می گفت این بلا باید سر من می آمد و اصلا گریزی نبود. چون در آن موقع اتفاقاتی افتاد که من بدون آن که سیری را طی کنم وارد دانشگاه شدم و این اتفاقات بوجود آمد. تعداد این دسته اول زیاد است و به نظر من هر چقدر که کنکور سخت تر می شود این دسته پرتعدادتر می شوند. دسته دوم کسانی هستند که وارد دانشگاه می شوند و آن ها هم به نحوی جا می خورند و ناراحت می شوند ازاین که انتظاراتشان برآورده نمی شود و نقطه چین زندگی قبلشان را ادامه می دهند. دانشجو ورودی 78 را دیدم که جمع بندی اش این بود که زودتر  باید فارغ التحصیل بشود و برود خارج از کشور و این خیلی دردناک است. دسته سومی که به ذهنم رسید دسته ای هستند که الان حداقل سرمایه های جامعه ایران هستند و یک زیست عادی و نرمال دارند که این امر هم به خانواده ها و دوام مناسبات اجتماعی که از گذشته دارند بر می گردد و آن ها روز به روز تعدادشان کمتر می شود. من از ترکیب این سه دسته به ذهنم رسید که باید برگردیم به چالش های درون خانواده ها و نسبت بچه ها با خانواده ها و گذشته شان. بطور کلی پدر و مادرها نسل انقلاب 57 هستند و نسل ما با آن ها اصطکاک های خیلی جدی دارد. به این صورت که اینقدر اتفاقات این سه دهه زیاد بود که اصلا پدر و مادر ها نمی توانند با آنها برخورد کنند و جوابی هم ندارند برای گذشته و کارنامه آن. اصلا حوصله این را ندارند که بخشی بخاطر فشاری است که به خانواده ها تحمیل می شود. باری که خانواده ها باید حمل کنند خیلی سنگین تر از توان شانه هایشان است. بارها در جلسات تاریخ گفته شده است که سرعت مسائلی که برای جامعه ایران بوجود می آید خیل زیاد است. بنا به علل مختلف حجم رخدادهاست و اتفاق ها بس زیاد است و اصلا توان برخورد با آنها وجود ندارد. فرق آن هم با گذشته این است که در سال های 40 و 50، نسل ها با والدینشان به این صورت اصطکاک نداشتند. مورد بعدی گسست نسل هاست. این همه اتفاقات به صورت سیل وارد جامعه شد. من با خیلی از افراد 50 سال به بالا صحبت می کنم، آنها می گویند ما هم این گسست را داشته ایم و ما با نسل گذشته خودمان اصلا نمی توانستیم صحبت بکنیم. صحبت ما از رهایی و آزادی و طبقات و اینگونه مسائل بود، بحث هایی که تازه ادبیاتش وارد ایران شده بود. اما وجه ممیزه اش با حال این بود که آن نسل، هم سن های پدران ما در دهه های 50، آرمانشان شور و شعف و بهبودی هستی بود اما الان ناامیدی و غر زدن و گلایه از زمین و زمان در مواجهه با نسل قبلشان. اینطور است که می گویند شما بچه خوبی باش، شما چه کار با بقیه داری و همین که آدم خوبی باشی کار خودت را کرده ای. نکته دیگری که به ذهنم رسید بگویم این است که در بحث های ما، چه بحث های امروز و چه گذشته، مثال هایی که می آید متعلق به گذشته است. مثلا ورزشکار 4 دهه پیش، فوتبالیست 4 دهه پیش، وزنه بردار 5 دهه پیش، مثلا مصدق، به هر حال اگر هم بوده است بر می گردد به دور دست. گذشته ما از این حیث خیلی پر بار است که این خیلی خجسته است. اما این مثل کلکسیونی می ماند که آن قدر شلوغ است که شاید بچه ها دیگر حوصله و توانش را نداشته باشند که حتی به آن نگاه کنند. به یک حداقل هایی نیاز داریم که بتوانیم آن ها را ببینیم و حداقل عینی تر باشند. این بر می گردد به این که نسل ما به حداقلی از کرامت و هویت همانطور که دوست اولم گفت نیاز دارد. این هویت خیلی مهم است. وقتی نسل دهه 50 ای هویت دار شد توانست در مدار تحول جای بگیرد. اما نسلی که هویت ندارد و یا حداقل هویتش گم است، حداقل کرامتی می خواهد تا به قولی در پرتو آن زندگی کند. مساله من این هست که تاریخ گذشته چقدر توان جوش خوردن با نسل جدید را دارد؟ حال که سرعت تحولات و گسست ها زیاد می شود مثلا صحبت از ورزشکار دهه 50 و وزنه بردار دهه 50 - محمد نصیری- چقدر می تواند کمک کننده باشد. نکته دیگری که به ذهنم می رسد این است که فشارهای اجتماعی آنقدر زیاد است که برای نسل ما آینده خیلی جدی است. در همه گروه ها می شود دید که سرعت رخ دادها بیشتر از عادی بودن گذران روزهای عمر ماست که به قولی 20 ساله ای که الان باید 20 سالگی بکند دارد 40 سالگی می کند و از الان به فکر آینده است. این موجب حسابگری و کاسبکاری و معامله گری می شود که شما بارها از آن گفته اید. در برخورد های دانشگاه بچه هایی هستند که آنقدر به آینده حساسند که حکیمانه سخن از هزینه- فایده و دستاورد می کنند؛ اگر این کار را بکنیم چه بدست می آوریم و اگر پیش آن مدیر نرویم چه می شود و این طور مسائل هست که شما هم به درستی قبلا به آن اشاره کرده اید.

صابر: سه دوست از سه دیدگاه طرح مساله کردند. دوست اول مساله ای طرح کرد که معطوف به خودش بود و دو تلنگر کیفی زد؛ اول ضرورت کاربست ادبیات جدید از سوی نسل های پیشین با نسل جدید. دوم توصیه استراتژیکی مبنی بر آن که راه حل خروج از بحران مبتنی بر تجربه درونی خود فرد است. دوست دوم یک کار پژوهشی کرده بود و ایده ای را مطرح کرد و آن ایده برقراری رابطه استراتژیک بین ابراهیم با پروردگار بود. تلنگری که به ذهن جمع زد این بود که خدا حامی ایده است. تلنگر مهمی بود. دوست سوم مشاهداتش را از نسل جدید در دانشگاه توضیح داد. دو گزاره مطرح کرد. یک: نیاز به آمیزه ای از کرامت و هویت برای این که نسل ما هم روی پای خودش بایستد. دوم پرسش استراتژیکی مبنی بر این که تاریخ گذشته چقدر توان جوش خوردن و پیوند خوردن با وضع موجو دنسل جدید را دارد؟

این جلسه بهتر از جلسه اول بود. بالاخره طلسم تک تریبونی باید بشکند تا همه از تریبون استفاده کنند.

شب خوش، خدا نگهدار